II SA/Wr 732/23 - Wyrok

Data orzeczenia	2024-10-02	
Data wpływu	2023-12-18	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu	
Sędziowie	Dominik Dymitruk /sprawozdawca/
Halina Filipowicz-Kremis
Wojciech Śnieżyński /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6168 Weterynaria i ochrona zwierząt	
Hasła tematyczne	Ochrona zwierząt	
Sygn. powiązane	I OZ 303/24	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	*Uchylono zaskarżoną decyzję	
Powołane przepisy	Dz.U. 2022 nr 0 poz 572;  art. 7 ust. 3; Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (t. j.)
Dz.U. 2024 nr 0 poz 935;  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński Sędziowie: Sędzia NSA Halina Filipowicz - Kremis Asesor WSA Dominik Dymitruk (spr.) Protokolant: Referent Emilia Witkowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 października 2024 r. sprawy ze skargi L. sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 6 września 2023 r. nr SKO/SR-418/45/2023 w przedmiocie czasowego odebrania zwierząt I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy na rzecz strony skarżącej kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.	
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej: SKO, Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia 6 września 2023 r. (nr SKO/SR-418/45/2023) – w pkt 1. – uchyliło decyzję Prezydenta Miasta L. (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia 31 lipca 2023 r. (nr IK.6140.19.2022.VI) odmawiającej czasowego odebrania L. Sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej: strona, skarżący) dwóch agam brodatych, dwóch żółwi wodno – lądowych, dwóch żółwi lądowych, czterech marmozet białouchych, łąkówki turkusowej, kakadu, dwóch lorys górskich, dwóch aleksandrett obrożnych, dwóch rozelli królewskich, dwóch pawi królewskich, dwóch uszaków siwych, bażanta złocistego, bażanta diamentowego, kury jedwabistej, czterech bażancic oraz kiśćca srebrzystego i umieszczenia ich w Ogrodzie Zoologicznym w [...], natomiast w pkt 2. rozstrzygnęło o czasowy odebraniu ww. zwierząt, zaś w pkt 3. – przekazaniu zwierząt pod opiekę Ogrodu Zoologicznego w [...].

Decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

W dniu 27 maja 2022 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło zawiadomienie p.o. Zastępcy Komendanta Miejskiego Policji w L. o odbiorze zwierząt przebywających w P. przy Alei [...] w L., dokonanym w trybie art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2022 r. poz. 572 z późn. zm.; dalej. u.o.z.), i przekazaniu ich pod opiekę Ogrodu Zoologicznego w [...].

Z przedłożonego zawiadomienia wynikało, że w ramach prowadzonego pod nadzorem Prokuratury Rejonowej w L. postępowania przygotowawczego w kierunku czynu określonego w art. 35 ust. 1a u.o.z., po zasięgnięciu opinii biegłego z zakresu psychiatrii zwierząt oraz dokonanych oględzinach miejsc bytowanie zwierząt, uznając, że dalsze ich pozostawienie w miejscu ich przetrzymywania bezpośrednio zagraża ich życiu i zdrowiu, co wypełnia przesłanki określone w art. 7 ust. 3 u.o.z., Komenda Miejska Policji postanawia odebrać stronie zwierzęta znajdujące się w P. w L. Na potwierdzenie faktu wypełnienia wskazanych przesłanek, do zawiadomienia dołączono wstępną opinię biegłego z zakresu psychologii zwierząt sporządzoną przez D. W. W opinii tej biegła podała, że opinię wstępną sporządziła po zapoznaniu się z aktami postępowania przygotowawczego oraz na podstawie wizji przeprowadzonej na terenie P. w L., w dniu 24 maja 2022 r., w asyście policjanta Komendy Miejskiej Policji. W opinii tej wskazała, jakie i ile zwierząt poddała ocenie pod względem warunków, w jakich były one przetrzymywane na terenie P. oraz wskazała, że jakość sprawowanej opieki nad zwierzętami nie spełniała minimalnych standardów niezbędnych do zapewnienia dobrostanu fizycznego i psychicznego zwierząt oraz nie dawała możliwości realizowania przez nie zachowań typowych dla danego gatunku.

Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2022 r. organ pierwszej instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 6 ust. 1 i 2 u.o.z., w stosunku do zwierząt przebywających na terenie P. przy Alei [...] w L.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, w szczególności zebraniu dokumentacji dotyczącej sposobu przechowywania i leczenia ww. zwierząt, po zapoznaniu się z pełną opinią biegłej z zakresu psychologii zwierząt D. W., sporządzoną w toku postępowania przygotowawczego, a także po zwróceniu się o sporządzenie opinii dotyczącej dobrostanu zwierząt przez biegłego P. C., decyzją z dnia 31 stycznia 2023 r. (nr IK.6140.19.2022.VI) organ pierwszej instancji odmówił czasowego odebrania wskazanych zwierząt.

Na skutek złożonego przez Prokuratora Rejonowego w L. odwołania od powyższej decyzji, SKO, decyzją z dnia 3 marca 2023 r. (nr SKO/SR-418/8/2023) uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy wskazał, że wydane rozstrzygnięcie nie wyjaśnia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, albowiem nie zostało przez organ pierwszej instancji przeprowadzone wystarczające postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie powstania aż tak istotnych różnic w posiadanych ekspertyzach i dokumentach dotyczących oceny dobrostanu poszczególnych gatunków zwierząt przebywających w dniu 27 maja 2022 r. na terenie P.

Na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia 31 lipca 2023 r. (nr IK.6140.19.2022.VI) organ pierwszej instancji ponownie odmówił czasowego odebrania skarżącej wskazanych wyżej zwierząt, szczegółowo opisując przebieg sprawy i dokonywanych czynności w toku postępowania administracyjnego.

Organ pierwszej instancji zwrócił uwagę, że podstawę odebrania zwierząt stanowiła wstępna opinia biegłego sądowego z zakresu psychologii zwierząt D. W., opracowana na podstawie dokonanych w dniu 24 maja 2022 r. oględzin w miejscu przebywania zwierząt, tj. w P. w L. W opinii tej biegła sądowa wskazała, jakie gatunki oraz ile osobników podlegało ocenie. W sposób bardzo ogólny opisała, że warunki w jakich obecnie utrzymywane są zwierzęta na terenie obiektów P. nie spełniają minimalnych standardów niezbędnych do zapewnienia im dobrostanu fizycznego i psychicznego oraz możliwości realizowania przez nie zachowań typowych dla gatunku. Organ zwrócił ponadto uwagę, że w dacie interwencyjnego odbioru zwierząt, Powiatowy Inspektorat Weterynarii w L. przeprowadził w P. kontrolę, której celem było ustalenie warunków utrzymywania zwierząt jak stwierdzenie możliwego zagrożenia ich życia i zdrowia. W ocenie kontrolujących lekarzy, warunki utrzymywania zwierząt nie stwarzały bezpośredniego zagrożenia dla ich zdrowia i życia.

W toku postępowania ustalono, że bezpośrednią opiekę nad zwierzętami utrzymywanymi w P. sprawowała skarżąca na podstawie umowy nr [...] z dnia 29 czerwca 2021 r. zawartej z Gminą L. w wyniku zamówienia publicznego. Z umowy tej wynikała m.in. konieczność zapewnienia zwierzętom właściwych warunków bytowych, zaspokojenia ich potrzeb, jak też zatrudnienia personelu medycznego odpowiedzialnego za powierzone zwierzęta. Na podstawie tej umowy zatrudniono lekarza weterynarii W. Z., jak też technika weterynarii M. P. Osoby te jednoznacznie zeznały, że sprawowały bezpośrednią opiekę nad zwierzętami w P. W związku z tym, w ocenie organu pierwszej instancji, należało przyjąć, że zwierzęta miały zapewnioną stałą opiekę pielęgnacyjną oraz lekarsko - weterynaryjną.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji szczegółowo opisał także przeprowadzone w ramach postępowania dowody z zeznań świadków, tj. pracowników skarżącej, pracowników Ogrodu Zoologicznej w [...], biorących udział w interwencji, funkcjonariuszy Komendy Miejskiej Policji w L. prowadzących czynności odbioru zwierząt, jak również inspektorów Powiatowej Inspekcji Weterynarii w L. Wskazał także na dołączoną do akt sprawy opinię dotyczącą dobrostanu zwierząt przetrzymywanych na terenie P. sporządzoną przez mgr K. B. i dr D. Ł. w marcu 2022 r. Z dokumentu tego wynika, że zwierzęta były w dobrej kondycji fizycznej, nie wykazywały oznak choroby czy apatyczności.

Organ pierwszej instancji szczegółowo zaprezentował tezy wynikające z opinii powołanego w toku postępowania biegłego P. C. Podkreślił, że w podsumowaniu tej opinii biegły stwierdził, iż opieka lekarsko-weterynaryjna była sprawowana prawidłowo, jak też czynności związane z opieką nad zwierzętami, higieną i sanitaryzacją pomieszczeń także wykonywane były prawidłowo. Analiza wymienionej opinii, zdaniem organu pierwszej instancji, pozwala uznać, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki z art. 6 ust. 2 u.o.z., zatem nie ma podstaw do interwencyjnego odbioru zwierząt.

W wykonaniu wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w uprzednio wydanej decyzji kasacyjnej SKO, organ pierwszej instancji zlecił sporządzenie kolejnej opinii biegłemu z zakresu dobrostanu zwierząt – P. L. W opinii z dnia 3 czerwca 2023 r. oraz w opinii uzupełniającej biegły ten stwierdził, że analizując szeroko rozumiane właściwe warunki bytowe zwierząt przebywających w P., w szczególności przynależnych do gatunków egzotycznych, w aspekcie komfortu psychicznego i fizycznego, najbardziej właściwymi warunkami środowiskowymi dla nich byłyby warunki naturalne, w jakich zwyczajowo bytują. Uznał, że najbardziej zbliżone do naturalnych właściwych warunków bytowych przedmiotowych zwierząt są warunki jakie zapewniają zwierzętom ogrody zoologiczne. Analizując materiał dowodowy, biegły doszedł do wniosku, że opieka nad zwierzętami egzotycznymi zarówno w pomieszczeniach P. przed remontem, jak i w czasie remontu w pomieszczeniach zastępczych, wymagała od posiadacza zwierząt znacznego zaangażowania w celu zapewnienia zwierzętom odpowiedniej opieki weterynaryjnej. Biegły, uwzględniając specyfikę gatunkową, liczbę zwierząt oraz fakt, że miejscem przetrzymywania zwierząt nie był ogród zoologiczny, ocenił wykonywanie opieki lekarsko - weterynaryjnej nad zwierzętami przebywającymi w P. w sposób realnie możliwy, co do całokształtu zaistniałych okoliczności. Ponadto dokonana analiza całokształtu materiału dowodowego pozwoliła na sformułowanie oceny, że przedmiotowym zwierzętom starano się zapewnić w podstawowym stopniu pożywienie dla nich właściwe. Organ pierwszej instancji podkreślił, że z opinii biegłego nie wynika wprost, iż opiekun w stosunku do zwierząt przebywających w P. stosował niezgodne z prawem zachowania, sprawiając im ból lub cierpienie. Nie wskazał też przesłanek, które kwalifikowałyby do zastosowania art. 7 ust. 3 u.o.z. Biegłego zwrócił uwagę, że wobec braku możliwości wypełnienia przez opiekunów zwierząt w P. warunków wskazanych w powołanym rozporządzeniu (z wyjątkiem ptaków: paw królewski, uszak siwy, bażant złocisty, bażant diamentowy, kura jedwabista, bażanty, kiściec złocisty), należało poprawić warunki bytowania, przede wszystkim w zakresie zapewnienia opieki weterynaryjnej i diagnostycznej.

Następnie organ pierwszej instancji wskazał, że zebrany materiał dowodowy poddano analizie w kontekście zgodności opisanych w opinii D. W. okoliczności utrzymania zwierząt. Zarzucono, że biegła jako podstawę oceny warunków utrzymywania zwierząt w P. przywołała rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie hodowli i utrzymywania zwierząt w ogrodzie zoologicznym. Biegła przy tym uznała, że normy te w zakresie dobrostanu zwierząt w równym stopniu powinny odnosić się do zwierząt utrzymywanych w P., niezależnie od jej statusu. Zdaniem jednak organu, P. nie spełnia przesłanek do uznania jej za ogród zoologiczny, nie ma więc podstaw do stosowania wymienionego rozporządzenia. Nie istnieją akty prawne regulujące utrzymanie zwierząt w chowie i hodowlach amatorskich, stąd nie można podać wzorca takich praktyk. Wobec braku takich normatywnych regulacji, organ pierwszej instancji uznał za zasadne przyjęcie ogólnych zasad związanych z dobrostanem zwierząt, jako wzorca oceny postępowania z nimi.

Dalej organ pierwszej instancji poddał ocenie poszczególne aspekty sprawy związane z utrzymywaniem zwierząt w P., szczegółowo opisując wynik tych analiz w uzasadnieniu swojej decyzji (s. 25 – 36).

W konkluzji organ stwierdził, że przeprowadzone postępowanie nie dało podstaw do wniosku o zasadnym zastosowaniu art. 7 ust. 3 u.o.z. Organ stwierdził, że odbiór zwierząt i przewiezienie ich do Ogrodu Zoologicznego w [...] wiązał się z narażeniem tychże zwierząt na niepotrzebny stres związany z odłowem, załadunkiem, transportem i rozlokowaniem w nowym miejscu, godząc tym samym w ich dobrostan i komfort psychiczny. Podkreślono, że zwierzęta miały zapewnioną opiekę lekarsko - weterynaryjną oraz pielęgnacyjną, w razie konieczności poddawano je leczeniu, warunki bytowe były prawidłowe i stale monitorowane, stan sanitarno - higieniczny pomieszczeń oraz klatek nie budził zastrzeżeń, zwierzęta miały zabezpieczenia przed drapieżnikami oraz warunkami atmosferycznymi. Zwierzęta nie były umyślnie ranione czy okaleczane, nie były bite, przeciążane czy utrzymywane na uwięzi, nie straszono ani nie drażniono ich złośliwie, nie utrzymywano w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, bądź w pomieszczeniach albo w klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji. Ustawodawca przewidział otwarty katalog działań rozumianych jako znęcanie się nad zwierzętami jednak w tej materii nie stwierdzono żadnych innych świadomych czynów opiekunów kwalifikujących się do uznania za znęcanie się.

Po rozpoznaniu odwołania od wskazanej decyzji organu pierwszej instancji, Kolegium w zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji z dnia 6 września 2023 r. (nr SKO/SR-418/45/2023) – w pkt 1. – uchyliło wskazaną decyzję pierwszoinstancyjną z dnia 31 lipca 2023 r. odmawiającej czasowego odebrania skarżącemu dwóch agam brodatych, dwóch żółwi wodno – lądowych, dwóch żółwi lądowych, czterech marmozet białouchych, łąkówki turkusowej, kakadu, dwóch lorys górskich, dwóch aleksandrett obrożnych, dwóch rozelli królewskich, dwóch pawi królewskich, dwóch uszaków siwych, bażanta złocistego, bażanta diamentowego, kury jedwabistej, czterech bażancic oraz kiśćca srebrzystego i umieszczenia ich w Ogrodzie Zoologicznym w [...], natomiast w pkt 2. rozstrzygnęło o czasowy odebraniu ww. zwierząt, zaś w pkt 3. – przekazaniu zwierząt pod opiekę Ogrodu Zoologicznego w [...].

Po przytoczeniu podstaw prawnych decyzji, SKO wyjaśniło, że oceny warunków w jakich utrzymywane były zwierzęta podlegające odebraniu w trybie interwencyjnym, należy dokonywać z punktu widzenia tego, czy były one adekwatne do rasy zwierzęcia, gatunku, jego wieku, płci. W tej sytuacji należało uwzględnić specyfikę każdego gatunku odrębnie, co w przedmiotowej sprawie jest o tyle istotne, że odebraniu podlegały m.in. zwierzęta egzotyczne, pochodzące z różnych szerokości geograficznych, wymagające nierzadko stworzenia im bardzo specyficznych i specjalistycznych warunków utrzymania. Zdaniem Kolegium, w przedmiotowej sprawie właśnie ze względu na wyjątkowość i różnorodność odebranych zwierząt, ocena ich utrzymywania powinna być szczegółowa, adekwatna do potrzeb życiowych każdego gatunku z osobna. W tej konkretnej sprawie, właściwą metodologią tej oceny powinno być w pierwszej kolejności ustalenie charakterystyki potrzeb egzystencji danego gatunku, a następnie zestawienie tych informacji z warunkami, w jakich zwierzęta utrzymywane były w P. w L. Nie ulega więc wątpliwości, że dla oceny tych warunków, należy skorzystać z wiedzy specjalnej (biegłego). Kluczowa dla rozstrzygnięcia sprawy będzie więc opinia biegłego i wnioski z niej wynikające.

Organ odwoławczy podkreślił, że już w ramach poprzedniego postępowania zwróciło uwagę, że organ pierwszej instancji powołał biegłego w osobie P. C., który wydał w dniu 21 listopada 2022 r. opinię dotyczącą dobrostanu zwierząt utrzymywanych do dnia 27 maja 2022 r. w P. w L. wraz z ustosunkowaniem się do udostępnionych materiałów dowodowych będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Biegły stwierdził, że P. w L. nie jest ogrodem zoologicznym w świetle obowiązujących przepisów prawa, warunki utrzymywania scharakteryzowanych w opinii gatunków zwierząt do dnia 27 maja 2022 r. były właściwe i zgodne z obowiązującymi normami prawnymi, co w obiektywny sposób potwierdza dokumentacja Powiatowego Inspektoratu Weterynaryjnego w L., czy udokumentowana ewidencja leczenia zwierząt, Ewidencja leczenia zwierząt, jak też wdrażanych czynności i zabiegów profilaktycznych, pozwala, zdaniem biegłego na stwierdzenie, że opieka lekarsko - weterynaryjna w P. była realizowana w sposób właściwy. Biegły stwierdził także, że realizowane przez personel placówki czynności związane z opieką nad zwierzętami, ich żywieniem, higieną i sanityzacją pomieszczeń były wykonywane prawidłowo. W przypadku dalszych zamiarów dot. utrzymania zwierząt na terenie [...] P., biegły zarekomendował wyposażenie wszystkich obiektów w kompleksowe urządzenia, umożliwiające zarządzanie czynnikami mikroklimatycznymi, jak też opracowanie wewnątrzinstytucjonalnych procedur operacyjnych, w tym utworzenie zindywidualizowanej tzw. księgi dobrych praktyk, uwzględniającej minimalne potrzeby poszczególnych gatunków zwierząt. Biegły zarekomendował także wdrożenie specjalistycznych oraz cyklicznie realizowanych szkoleń i kursów doszkalających dla wszystkich pracowników obsługujących zwierzęta. Przedmiotem szkolenia winno być poznanie i utrwalenie podstawowych aspektów anatomicznych, kryteriów fizjologicznych, mechanizmów zachowań zwierząt, jak również aktualizacja wiedzy w zakresie norm prawnych określających pożądane oraz niedopuszczalne techniki w obsłudze zwierząt.

Oceniając powyższą opinię, Kolegium stwierdziło, że nie daje ona jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy zwierzęta utrzymywane P. w L. miały stworzone odpowiednie warunki i czy warunki, w których były utrzymywane, zagrażały ich zdrowiu lub życiu oraz czy w związku z tym należało je w trybie interwencyjnym odebrać ich opiekunowi. Przede wszystkim SKO zwróciło uwagę, że znaczna część opinii koncentruje się na ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz jej analizie prawnej, co w istocie stanowi zadanie organu administracji orzekającego w sprawie czasowego odebrania zwierząt. Biegły znaczącą część opinii poświęcił zagadnieniom prawnym sprawy i orzecznictwu sądowemu na tle art. 7 u.o.z., jak też skoncentrował się na poddaniu krytyce opinii biegłej sądowej D. W., przedstawionej w toku postępowania administracyjnego przez Prokuratora Rejonowego w L. W istocie, ocenie warunków w jakich były utrzymywane zwierzęta w P. w L., biegły poświęcił zaledwie cztery strony pisemnego uzasadnienia opinii, przy czym ocena ta sprowadzała się do opisu w jakich warunkach zwierzęta były przetrzymywane i konkluzją, że były to warunki właściwe. Biegły powołany przez organ pierwszej instancji nie wskazał natomiast na wzorzec właściwego postępowania w odniesieniu do każdego z osobna, gatunków zwierząt, które co należy podkreślić, były różnorodne i o zróżnicowanych wymaganiach. Zdaniem Kolegium, nie sposób było więc w takim przypadku zweryfikować wniosków, do których dochodził biegły, uznając, że warunki utrzymania zwierząt były prawidłowe.

Kolegium wskazało także, że biegły w opinii uzupełniającej w sposób ogólny stwierdził, iż w polskim porządku prawnym nie istnieje żaden akt prawny, który precyzuje minimalne warunki utrzymania zwierząt czy to w warunkach ogrodów zoologicznych czy to w hodowli amatorskiej. W tych okolicznościach za właściwe należy uznać ogólnie przyjęte zasady związane z dobrostanem zwierząt, tj. dostęp do wody pitnej oraz adekwatnego pokarmu, stworzenie optymalnych warunków mikroklimatycznych, odpowiedniego pomieszczenia. Biegły podkreślił, że nie istnieją minimalne standardy amatorskiego utrzymania tej grupy zwierząt w doktrynie prawa polskiego, w związku z tym ich zdefiniowanie nie jest możliwe, poza wskazanymi kryteriami obejmującymi dobrostan zwierząt.

Oceniając powyższe, Kolegium uznało, że opinia główna i opinia uzupełniająca sporządzona przez biegłego nie wyjaśniają kwestii dotyczących minimalnego standardu utrzymania zwierząt, z uwzględnieniem specyfiki danego gatunku, w celu zapewnienia niczym nieskrępowanego bytowania, takiego które nie zagraża zdrowiu bądź życiu zwierząt. Zdaniem Kolegium, nie ma znaczenia fakt, że przepisy prawa nie przewidują takich standardów, ponieważ jak wskazuje orzecznictwo sądowoadministracyjne, przy ocenie zaistnienia przesłanek z art. 6 ust. 2 u.o.z. należy odwołać się także od okoliczności pozaprawnych, uwzględniając przy tym zasady doświadczenia życiowego. W tym przypadku więc chodzi o wskazanie na minimum potrzeb danego gatunku z biologicznego punktu widzenia (niekoniecznie prawnego), co w istocie może nie poddawać się regulacji prawnej, lecz w tej konkretnej sprawie mającej za podmiot m.in., zwierzęta egzotyczne o bardzo zróżnicowanych wymaganiach - taka ocena jest niezbędna.

Zdaniem Kolegium, powyższych kwestii w sposób wystarczający nie wyjaśniają także pozostałe dowody w sprawie. Przede wszystkim chodzi tu o opinię dobrostanu zwierząt wykonaną przez K. B. i D. Ł., jak też protokoły z kontroli przeprowadzonej przez Powiatowy Inspektorat Weterynaryjny w L. w dniach 19 listopada 2021 r. oraz 27 maja 2021 r. Są to istotne dowody w sprawie, bowiem wyrażają stanowisko podmiotów i osób, które profesjonalnie zajmują się dobrostanem zwierząt. Cechą wspólną tych dokumentów jest jednak zbyt wysoki stopień ich ogólności. W protokole z dnia 19 listopada 2021 r. Powiatowego Inspektora Weterynarii w L. wskazano m. in., że ptaki zabezpieczono w klatkach, gady utrzymywane były w terrarium, żółwie znajdowały się w wannie wyłożonej kamieniami, zaś małpy utrzymywane były w klatce. Wszystkie zaś klatki i terraria zaopatrzono w urządzenia do skarmiania zwierząt, którym zapewniono dostęp do wody i odpowiedniej karmy. Przy czym kontrolujący stwierdzili, że zwierzęta w P. były w zadawalającej kondycji, bez widocznych oznak toczącego się stanu chorobowego. W protokole z dnia 27 maja 2022 r. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w L. stwierdził m.in., że zwierzęta były utrzymywane w terrariach i klatkach, których powierzchnia i kubatura, w ocenie kontrolujących była wystarczająca do zapewnienia im komfortu i nie stwarzała bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia zwierząt. Przy czym kwestii tych już bardziej szczegółowo nie uzasadniono.

Nieco bardziej szczegółowa była natomiast zdaniem organu odwoławczego opinia prywatna sporządzona przez K. B. i D. Ł. na zlecenie skarżącej, chociaż i w tym przypadku powielony został pewien schemat analizy. Specjaliści wskazywali np., że w przypadku agam brodatych - utrzymywane są w oddzielnych terrariach specjalnie przeznaczonych do chowu/hodowli gadów, zaś warunki utrzymania (m. in. temperatura, wilgotność, ilość kryjówek oraz dostępność światła UV), były spełnione, zaś zwierzęta były w dobrej kondycji. Nie podano jednak konkretnie jakie terraria są odpowiednie i jakie konkretnie warunki należy stworzyć tym zwierzętom, ze względu na ich uwarunkowania biologiczne. Taki schemat oceny powtórzony został w przypadku pozostałych zwierząt. Przy czym jednak specjaliści ci zauważyli, że żółwie były trzymane w zbyt małym zbiorniku, zaś sąsiedztwo niektórych zwierząt np. papug i małp mogło wywoływać agresję pomiędzy tymi gatunkami. Zauważyli oni także, że ewentualne umieszczenie zwierząt w obiektach, w których prowadzone są prace budowlane wywołuje u nich stres niebezpieczny dla życia i zdrowia. Należy też unikać bezwzględnie "tymczasowych przeprowadzek".

Kolegium, wydając decyzję z dnia 3 marca 2023 r., stwierdziło, że dowody te mają jedną wspólną cechę - zbyt duży stopień ogólności dokonywanych analiz dobrostanu i warunków w jakich trzymane były zwierzęta. Przede wszystkim dowody te nie dają precyzyjnej odpowiedzi, w jakich warunkach powinny być utrzymywane konkretne gatunki zwierząt, tak aby nie zagrażało to ich bezpieczeństwu lub życiu i można było taki wzorzec skonfrontować z warunkami w jakich utrzymywane były zwierzęta w P. w L. Kolegium uznało, że materiał ten nie wytrzymuje konfrontacji z opinią autorstwa biegłej sądowej D. W., przedłożoną do akt sprawy przez Prokuratora Rejonowego w L. Dopiero bowiem z tej opinii można się dowiedzieć szczegółowo jakie wymagania w hodowli mają np. gady, jakiego rodzaju są to zwierzęta itd.

Kolegium wskazało także na opinię lekarsko-weterynaryjną z dnia 3 czerwca 2023 r. sporządzoną przez biegłego sądowego P. L. w toku ponownie prowadzonego postępowania przed organem pierwszej instancji, przytaczając zawarte w tym dokumencie wnioski. Zdaniem biegłego, pozostawanie dalsze zwierząt w warunkach zastępczych w P. od rozpoczęcia remontu do dnia ich odebrania, z wyłączeniem wskazanych w opinii ptaków, wymagało niezwłocznej poprawy warunków bytowych podopiecznych P. w L.

Oceniając tak zebrany materiał dowodowy, zdaniem Kolegium, w sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające odebranie zwierząt w trybie art. 7 ust. 3 u.o.z. ze względu na to, że wszystkie wymienione zwierzęta nie miały zapewnionych warunków utrzymania, stosownych do ich potrzeb gatunkowych, jak też warunki, w jakich były utrzymywane, zagrażały ich zdrowiu lub/i życiu.

SKO podkreśliło, że przyczyną, z powodu której zwierzęta znalazły się w pomieszczeniach zastępczych, był remont P. w L. Remont ten trwał od lipca 2020 r. i miał trwać, jak to wskazuje Prokurator Rejonowy w L., do marca 2023 r. Spowodowało to umieszczenie obok siebie wielu gatunków zwierząt o zróżnicowanym charakterze i co za tym idzie – potrzebach bytowych, w dwóch małych pomieszczeniach, co już samo w sobie powoduje znaczne trudności w zapewnieniu im właściwych warunków bytowania. Na ten aspekt sprawy zwrócił w szczególności uwagę biegły P. L. w swojej opinii z dnia 10 czerwca 2023 r. oraz opinii uzupełniającej z dnia 22 czerwca 2023 r.

Zdaniem Kolegium, w opinii uzupełniającej biegły P. L. wskazał na konieczność ograniczenia i monitorowania odczucia stresu u zwierząt spowodowanego potencjalnym przemieszczaniem się pracowników wykonujących remont oraz hałasem związanym z wykonywanymi remontami w P. w L. Co istotne, na ten aspekt sprawy wskazywali także specjaliści K. B. oraz D. Ł. w swojej opinii dotyczącej dobrostanu zwierząt. Specjaliści, chociaż opinia ta nie była aż tak szczegółowa, jak opinia biegłej D. W., zwrócili także uwagę na fakt stłoczenia tak wielu gatunków zwierząt na małej przestrzeni zalecając, chociażby obserwacje agresji między gatunkami czy konieczność postawienia parawanów między klatkami (dotyczy papug) - tak aby oddzielić stojące blisko siebie klatki różnych gatunków. O tym, że warunki w jakich zwierzęta przebywały w pomieszczeniach zastępczych nie były prawidłowe świadczy także zdaniem Kolegium fakt, że lekarz wet. opiekujący się zwierzętami już w protokole z kontroli weterynaryjnej przeprowadzonej w dniu 22 września 2021 r. zwrócił uwagę na zwiększoną liczbę zachorowań papug (znajdujących się w pomieszczeniu zastępczym do 2019 r.) i jako przyczynę tego stanu rzeczy podał złe warunki bytowania, które doprowadziły do widocznego pogorszenia dobrostanu ptaków i małp. Jak wyjaśnił, ze względu na pogarszające się warunki atmosferyczne istnieje duże prawdopodobieństwo, że stan ten będzie utrzymywał się nadal, a nawet ulegnie zaostrzeniu. Według tego lekarza weterynarii, na obiekcie nie ma pomieszczeń, które mogłyby być wykorzystane i zaadaptowane na potrzeby ptaków i małp. Podkreślił, że w obecnym pomieszczeniu zastępczym występuje: brak wentylacji (otwieranie okien powoduje uciążliwe przeciągi), zawilgocenie i zagrzybienie pomieszczeń, nadmierne zagęszczenie ptaków i małp, brak możliwości utrzymywania stałej, właściwej temperatury w pomieszczeniu (dogrzewanie przenośnymi grzejnikami powoduje znaczne wahania temperatur, co jest wysoce niewskazane).

SKO zwróciło także uwagę, że nawet w opinii biegłego P. C. (co do zasady niestwierdzającej nieprawidłowości w utrzymywaniu zwierząt), wskazano na potrzebę wyposażenia obiektów P. w kompleksowe urządzenia umożlwiające zarządzanie czynnikami mikroklimatycznymi, co zdaniem Kolegium, w przypadku tak wrażliwych zwierząt na bodźce temperaturowe, jak chociażby jaszczurki czy żółwie, ma podstawowe znacznie w stworzeniu im prawidłowych warunków do życia w niewoli.

Powyższe dowody, co podkreślono, zbieżne i pochodzące z różnych źródeł, w sposób jednoznaczny pozwalają na wyprowadzenie ogólnego wniosku, że sposób utrzymywania zwierząt w P. w L., w tak długiej perspektywie czasowej trwającego remontu obiektu, w warunkach ciągle prowizorycznych, zagrażał ich życiu lub/i zdrowiu oraz nie zapewniał im warunków odpowiednich do życia. Wskazane dowody w żaden sposób nie podważają, a wręcz przeciwnie, pozwalają oprzeć istotne ustalenia w sprawie na najbardziej szczegółowym dokumencie, mianowicie opinii z dnia 4 lipca 2022 r. biegłej D. W. Bowiem dopiero z tej opinii można dowiedzieć się w sposób jak najbardziej szczegółowy co do wymagań bytowych poszczególnych gatunków zwierząt przebywających w P., jak też w jakim, zakresie potrzeb tych nie zaspokajano. Kolegium obszernie przytoczyło szczegółowe ustalenia wynikające z powyższej opinii (s. 36 – 39).

Zdaniem Kolegium, w sprawie wystąpiły przesłanki do zastosowania trybu odebranie zwierząt wynikające z art. 7 ust. u.o.z. Z ustaleń dokonanych w sprawie, można wywieść, że zwierzęta trzymane w P. w L. nie miały zapewnionych warunków utrzymania adekwatnych do realizacji ich potrzeb gatunkowych, zarówno w kwestii zaopiekowania weterynaryjnego, zaspokojenia potrzeb żywieniowych czy też bytowych, co zagrażało ich zdrowi i/lub życiu. Nie bez znaczenia w sprawie pozostaje fakt, że zwierzęta (egzotyczne) znajdowały się w długotrwałych warunkach prowizorycznych, wynikających m.in. z prowadzonych prac remontowych w P. Wykonywanie prac budowlanych w pobliżu zwierząt zostało uznane w zasadzie przez większość specjalistów wypowiadających się w sprawie (także tych działających na zlecenie strony) za zjawisko wpływające negatywnie na ich dobrostan, z uwagi chociażby na generowany hałas. Utrzymywanie się takiego stanu rzeczy, zwłaszcza w długiej perspektywie czasowej trwającego remontu, uzasadniało usunięcie zwierząt z przedmiotowego terenu i przekazanie ich podmiotowi właściwemu do opieki nad nimi, tj. Ogrodowi Zoologicznemu w [...].

W skardze do tutejszego Sądu, strona, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z jednoczesnym zobowiązaniem organu do wydania w terminie decyzji 30 dni decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z jednoczesnym zobowiązaniem organu do dopuszczenia dowodu z opinii biegłego na fakt nie wystąpienia dnia 27 maja 2022 roku dla życia i zdrowia zwierząt zagrożeń, którą to opinię należy wydać w oparciu o wyniki badań laboratoryjnych zleconych przez Ogród Zoologiczny w [...] po odebraniu zwierząt; jak również wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości; dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zawnioskowanych w skardze dokumentów oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego od strony przeciwnej według norm przepisanych, zarzuciła Kolegium:

I. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 ust 3 w zw. z art. 7 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 10) w zw. z art. 4 pkt 15) u.o.z. poprzez ich zastosowanie pomimo faktu, że na kanwie przedmiotowej sprawy nie wystąpił przypadek niecierpiący zwłoki polegający na tym, iż dalsze pozostawanie zwierząt pod pieczą skarżącej zagraża ich życiu i zdrowiu, jak również na kanwie przedmiotowej sprawy nie ma mowy o tym aby wypełnione zostały znamiona czynu zabronionego sankcjonowanego art. 6 ust. 2 pkt 10) u.o.z., tj. utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji;

II. obrazę przepisów postępowania, tj. art. 84 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775; dalej: k.p.a.) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na dopuszczeniu i przeprowadzeniu dowodu z opinii D. W., która nie posiada wiadomości specjalnych dotyczących meritum sprawy, albowiem osoba ta posiada wiadomości specjalne jedynie na fakty związane z psychologią zwierząt, a nie posiada wiadomości specjalnych na fakty związane z dobrostanem zwierząt, zagrożeń związanych z utratą przez zwierzęta życia i zdrowia, a także dokonanie przez organ bezkrytycznej oceny dowodu z opinii tej osoby nie bacząc, iż osoba ta przeszłości składała przed organami ścigania fałszywe zeznania, nakłaniała lekarzy weterynarii do poświadczenia nieprawdy w dokumentacji medycznej zwierząt i została uznana przez Sąd karny za winną przestępstwa fałszywych zeznań oraz nakłaniania do poświadczenia nieprawdy w dokumentacji medycznej zwierząt przez lekarza weterynarii co winno dyskwalifikować biegłą i jej opinię w przedmiotowej sprawie (brak wiadomości specjalnych oraz krzywoprzysięstwo sądowe);

III. obrazę przepisów postępowania, tj. art. 76 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i niedanie mocy dokumentu urzędowego dowodu z protokołu kontroli nr [...] z dnia 27 maja 2022 roku sporządzonego przez lekarza weterynarii Inspekcji Weterynaryjnej, który został sporządzony przez osoby mające w tym kierunku uprawnienia z ramienia imperium Państwa, jak również wiedzę faktyczną i praktyczną, a które zostały sporządzone po wykonaniu badań zwierząt w chwili ich odbioru, a następnie dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w oderwaniu od tego dowodu;

IV. obrazę przepisów postępowania, tj. art. 83 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 84 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i dokonanie oceny materiału dowodowego z pominięciem zeznań świadka J. P., który dnia 27 maja 2022 roku był w miejscu czynności z ramienia Ogrodu Zoologicznego w [...] i posiada wiedzę specjalistyczną z zakresu weterynarii i jednoznacznie stwierdził, że zwierzętom nie zagrażało niebezpieczeństwo utraty życia i zdrowia, jak również dokonanie oceny materiału dowodowego z pominięciem opinii biegłego P. C., który posiada wiedzę specjalną na temat meritum sprawy;

V. obrazę przepisów postępowania, tj. art. 106 § 1 k.p.a. w zw. z art. 1 ust. 3 w zw. z art. 3 w zw. z art. 34a u.o.z. poprzez ich niezastosowanie i niebranie pod uwagę stanowiska Inspekcji Weterynaryjnej Powiatowego Inspektora Weterynarii jako organu predestynowanego ustawą do sprawowania nadzoru nad przestrzeganiem przepisów o ochronie zwierząt, którego głos winien mieć istotne znaczenie dla rozpoznania meritum sprawy, jak również niezwrócenie się do tego organu o wyrażenie opinii w oparciu o całokształt zgromadzonego materiału dowodowego na temat tego czy dnia 27 maja 2022 roku zwierzętom pozostającym pod opieką skarżącej groziła utrata życia lub zdrowia;

VI. błędy w ustaleniach faktycznych polegające na:

1) mylnym ustaleniu, że dnia 27 maja 2022 roku wszystkim zwierzętom znajdującym się pod opieką skarżącej groziła utrata życia lub zdrowia, a ich sytuacja bytowa nie cierpiała zwłoki, podczas gdy faktycznie było przeciwnie albowiem zwierzętom tym nie groziła utrata życia lub zdrowia, a ich sytuacja bytowa nie wymagała natychmiastowego odebrania,

2) mylnym ustaleniu, że dnia 27 maja 2022 roku wszystkie zwierzęta znajdujące się pod opieką skarżącej utrzymywanie były w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, jak również w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji,

3) niedokonaniu ustalenia, że wyniki badań laboratoryjnych wykonanych po odebraniu zwierząt na zlecenie Ogrodu Zoologicznego w [...] jednoznacznie wskazywały, że zwierzęta były zadbane i zaopiekowane, a ich zdrowiu i życiu nie groziło żadne niebezpieczeństwo,

4) niedokonaniu ustaleń, iż w krótkim okresie czasu od chwili odbioru zwierząt osiem ptaków:

a) Rozelle - 2 sztuki,

b) Aleksandretty - 2 sztuki,

c) Kakadu -1 sztuka,

d) Lorysy - 2 sztuki,

e) Łąkówka -1 sztuka,

zostały rozlokowane przez Ogród Zoologiczny w [...] do osób prywatnych gdzie nie panują warunki zbliżone do naturalnych jakie mają panować według biegłego P. L. jedynie w ogrodzie zoologicznym, co przeczy tezie tego biegłego przedstawionej w jego opinii, iż warunki bytowe odebranych zwierząt poza ogrodem zoologicznym są niewłaściwe w rozumieniu art. 4 pkt 15) u.o.z. i muszą prowadzić do konkluzji, iż wypełnione zostały znamiona przestępstwa typizowanego w art. 6 ust. 2 pkt 10) u.o.z., podczas gdy zarówno sytuacja bytowa zwierząt pozostających u skarżącej, jak również u osób prywatnych (gdzie zwierzęta oddali przedstawiciele ogrodu zoologicznego) nie może prowadzić do uznania twierdzenia biegłego za prawdziwe,

5. niedokonaniu ustaleń faktycznych, że sześć ptaków padło:

a) Bażant złocisty - 3 sztuki dnia 1 lutego 2023 roku, 21 lutego 2023 roku i 17 sierpnia 2023,

b) Bażant diamentowy -1 sztuka dnia 11 stycznia 2023 roku,

c) Kogut jedwabisty -1 sztuka dnia 21 listopada 2022 roku,

d) Rozella królewska -1 sztuka dnia 4 sierpnia 2022 roku,

z przyczyn niezwiązanych z ich sytuacją bytową jaka panowała gdy znajdowały się u skarżącej;

VII. obrazę przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, które polegało na zebraniu niepełnego materiału dowodowego w sprawie, tj. nieuzyskaniu wyników badań laboratoryjnych zwierząt zleconych przez Ogród Zoologiczny w [...] po ich odebraniu, jak również niedopuszczenie i nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego pod kątem tego czy zwierzętom dnia 27 maja 2022 roku groziła utrata życia lub zdrowia, którą to opinie należałoby przeprowadzić w oparciu o przywołane wyniki badań laboratoryjnych.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Z kolei postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 2 października 2024 r. Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodów z zawnioskowanych skardze dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta polega na orzekaniu w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dając podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku braku zajścia wskazanych wyżej przesłanek sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddala skargę. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd, kontrolując w świetle zakreślonych wyżej kryteriów legalność decyzję SKO z dnia 6 września 2023 r. (nr SKO/SR-418/45/2023) w przedmiocie czasowego odebrania zwierząt, stwierdził, że została one wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy cytowanej ustawy o ochronie zwierząt. Zgodnie z jej art. 7 ust. 1, zwierzę traktowane w sposób określony w art. 6 ust. 2 może być czasowo odebrane właścicielowi lub opiekunowi na podstawie decyzji wójta (burmistrza, prezydenta miasta) właściwego ze względu na miejsce pobytu zwierzęcia i przekazane: pkt 1 - schronisku dla zwierząt, jeżeli jest to zwierzę domowe lub laboratoryjne, lub pkt 2 - gospodarstwu rolnemu wskazanemu przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), jeżeli jest to zwierzę gospodarskie, lub pkt 3 - ogrodowi zoologicznemu lub schronisku dla zwierząt, jeżeli jest to zwierzę wykorzystywane do celów rozrywkowych, widowiskowych, filmowych, sportowych lub utrzymywane w ogrodach zoologicznych. Jak stanowi z kolei art. 7 ust. 3 u.o.z., w przypadkach niecierpiących zwłoki, gdy dalsze pozostawanie zwierzęcia u dotychczasowego właściciela lub opiekuna zagraża jego życiu lub zdrowiu, policjant, strażnik gminny lub upoważniony przedstawiciel organizacji społecznej, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt, odbiera mu zwierzę, zawiadamiając o tym niezwłocznie wójta (burmistrza, prezydenta miasta), celem podjęcia decyzji w przedmiocie odebrania zwierzęcia.

Z brzmienia przytoczonego wyżej art. 7 u.o.z. wynika, że sytuacja określona w art. 7 ust. 3 jest zasadniczo odmienna od tej, o której mowa w art. 7 ust. 1. Mianowicie, decyzja, o której mowa w ust. 1, podejmowana jest z urzędu po uzyskaniu informacji od Policji, straży gminnej, lekarza weterynarii lub upoważnionego przedstawiciela organizacji społecznej, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt (art. 7 ust. 1a u.o.z.). Przekazanie zwierzęcia, o którym mowa w ust. 1, następuje za zgodą podmiotu, któremu zwierzę ma być przekazane (art. 7 ust. 1b). Decyzja o czasowym odebraniu zwierzęcia ma zatem charakter decyzji sankcyjnej o charakterze zobowiązującym. Stanowi formę odpowiedzialności administracyjnej danego właściciela lub opiekuna zwierzęcia (zob: J. Stelmasiak. Administracyjnoprawne aspekty ochrony zwierząt (w:) M. Mozgawa (red.), Prawna ochrona zwierząt, Lublin 2002, s. 156; M. Górski, Odpowiedzialność administracyjnoprawna w ochronie środowiska: odpowiedzialność za szkody w środowisku i inne instrumenty odpowiedzialności administracyjnoprawnej, Warszawa 2008, s. 74; P. Janiak, Czasowe odebranie zwierząt w trybie administracyjnym - podstawowe zagadnienia. "Casus" 2019 r., nr 92, s. 45). Przepis art. 7 ust. 1 u.o.z. stanowi zatem podstawę do wydania przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) decyzji o czasowym odebraniu zwierzęcia właścicielowi lub opiekunowi, w razie stwierdzenia, że doszło do znęcania się nad zwierzęciem.

Natomiast decyzja wydana w trybie art. 7 ust. 3 u.o.z. jest decyzją następczą, ponieważ stanowi szczególny rodzaj decyzji, która zostaje wydana, gdy zwierzę zostało już faktycznie odebrane. Możliwość odebrania zwierzęcia w powyższym trybie warunkowana jest nie tylko przez zaistnienie przesłanek wyliczonych w art. 6 ust. 2 u.o.z., ale konieczne jest również spełnienie dodatkowego warunku, jakim jest zaistnienie przypadku niecierpiącego zwłoki, gdy dalsze pozostawanie zwierzęcia u dotychczasowego właściciela lub opiekuna zagraża jego życiu lub zdrowiu. Organ zobligowany jest zatem do oceny, czy w momencie odebrania zwierzęcia właścicielowi, wystąpiły ustawowe, kwalifikowane przesłanki tej czynności. Niestwierdzenie w danej sprawie okoliczności, które pozwoliłyby zaklasyfikować dany przypadek jako "niecierpiący zwłoki", oznacza, że nie było podstaw do interwencji w tym szczególnym trybie.

Nie musi to jednak oznaczać, że nie ma podstaw do wydania decyzji przesądzającej o czasowym odebraniu zwierzęcia. Trzeba bowiem pamiętać, że wójt (burmistrz, prezydent miasta), wydając decyzję, o której mowa w art. 7 ust. 1 u.o.z., już po faktycznym odebraniu zwierzęcia, nie dokonuje oceny legalności działań policjanta, strażnika gminnego lub przedstawiciela organizacji społecznej w tym zakresie, ale rozstrzyga jak w każdym innym przypadku w przedmiocie czasowego odebrania zwierzęcia traktowanego w sposób określony w art. 6 ust. 2 u.o.z. (tak E. Kruk [w:] M. Kulik, G. Lubeńczuk, M. Rudy, H. Spasowska, E. Kruk, Ustawa o ochronie zwierząt. Komentarz, Warszawa 2024, art. 7). Słusznie wywiódł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 17 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 1418/13 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), stwierdzając, że do wydania decyzji odbierającej czasowo właścicielowi lub opiekunowi zwierzę może zatem dojść także w sytuacji, gdy zwierzę to zostało wcześniej odebrane właścicielowi lub opiekunowi mimo, że niezaistniały niezbędne przesłanki zezwalające na zastosowanie art. 7 ust. 3 ustawy. Mówiąc inaczej, prowadzący takie postępowanie organ wykonawczy gminy nie może ograniczać się jedynie do zbadania, czy sposób traktowania zwierząt, który przesądził o ich odebraniu przez uprawniony podmiot w trybie art. 7 ust. 3 u.o.z. faktycznie zagrażał ich życiu lub zdrowiu. Powinien on natomiast dążyć do wyjaśnienia wszystkich okoliczności takiej sprawy i w drodze decyzji orzec o czasowym odebraniu zwierząt bądź odmówić wydania takiej decyzji, w sytuacji, gdy nie stwierdzi zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 6 ust. 2 u.o.z.

Powyższe stanowisko zyskało aprobatę także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok z dnia 17 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 503/21). W powołanym wyroku NSA zanegował możliwość przeprowadzenia takiej wykładni przepisów art. 7 ust. 1 i 3 u.o.z., która prowadziłaby do sytuacji odmowy wydania decyzji o czasowym odebraniu zwierzęcia, mimo wystąpienia przesłanek określonych w art. 6 ust. 2 u.o.z. tylko z tej przyczyny, że nie stwierdził, aby w chwili interwencyjnego odebrania zwierzęcia wystąpił "przypadek niecierpiący zwłoki", gdy dalsze pozostawanie zwierzęcia u dotychczasowego właściciela lub opiekuna zagraża jego życiu lub zdrowiu. Rodziłoby to konieczność podejmowania kolejnego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie w oparciu o przepis art. 7 ust. 1 i 1a u.o.z. co kłóciłoby się z zasadą szybkości i prostoty postępowania administracyjnego (art. 12 k.p.a.) oraz mogłoby się odbić niekorzystnie na dobrostanie zwierzęcia.

W każdym z omawianych trybów postępowania najistotniejsza jest ocena, czy zwierzę było traktowane w sposób określony w art. 6 ust. 2 u.o.z. W rozumieniu art. 6 ust. 1a u.o.z., zabrania się znęcania nad zwierzętami. Przez znęcanie się nad zwierzętami zgodnie z powołanym art. 6 ust. 2 u.o.z. należy z kolei rozumieć m.in. utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji (pkt 10). Co ważne, ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie w art. 4 pkt 15 u.o.z. definicji legalnej pojęcia "właściwe warunki bytowania", przez które należy rozumieć zapewnienie zwierzęciu możliwości egzystencji, zgodnie z potrzebami danego gatunku, rasy, płci i wieku; z kolei w pkt 11 powołanego artykułu zdefiniował "rażące zaniedbanie" jako drastyczne odstępstwo od określonych w ustawie norm postępowania ze zwierzęciem, a w szczególności w zakresie utrzymywania zwierzęcia w stanie zagłodzenia, brudu, nieleczonej choroby, w niewłaściwym pomieszczeniu i nadmiernej ciasnocie.

Niewłaściwe warunki bytowania to jednak nie tylko wskazane w art. 4 pkt 15 u.o.z. przykłady, ale także brak zapewnienia zwierzęciu właściwego schronienia przed chłodem, upałem, uniemożliwienie korzystania ze spacerów, utrzymywanie zwierzęcia w stanie brudu, nieleczonej choroby, w niewłaściwym pomieszczeniu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 999/21).

Ponadto, już stworzenie określonego stanu wyczerpuje pojęcie zagrożenia, co stanowi podstawę do stwierdzenia istnienia przypadku niecierpiącego zwłoki. Sąd w niniejszym składzie orzekającym podziela stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1135/18, zgodnie z którym pojęcie "zagrożenia" odnosi się do stanu hipotetycznego i tylko potencjalnego zagrożenia życia bądź zdrowia zwierzęcia. Stan zagrożenia nie oznacza więc wystąpienia bezpośredniego, realnego zagrożenia życia lub zdrowia zwierzęcia, ale oznacza, że stan ten może, a nie musi, wywołać negatywne skutki dla jego życia lub zdrowia, co właśnie wyczerpuje pojęcie zagrożenia. Ocena w tym zakresie musi wynikać z konkretnej sytuacji, w jakiej znajduje się zwierzę. Taki stan należy powiązać z kwalifikowanymi naruszeniami opisanymi w art. 6 ust. 2 u.o.z. A więc już stworzenie określonego stanu wyczerpuje pojęcie zagrożenia, co stanowi podstawę do stwierdzenia istnienia przypadku niecierpiącego zwłoki.

Warunkiem prawidłowego zastosowania przez organ art. 7 ust. 3 u.o.z. jest przeprowadzenie wszechstronnego postępowania wyjaśniającego, mającego oparcie w kompletnym i rzetelnie ocenionym materiale dowodowym, pozwalającego na udzielenie miarodajnej odpowiedzi na pytanie, czy w dacie odebrania zwierzęcia okoliczności sprawy wskazują na występowanie zabronionego przez prawo znęcania się nad zwierzęciem przez jego właściciela lub opiekuna, a nadto czy zachodzi przypadek niecierpiący zwłoki, gdy dalsze pozostawanie zwierzęcia u dotychczasowego właściciela lub opiekuna zagraża jego życiu lub zdrowiu. Co istotne, organy administracji publicznej zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Jako dowód winny dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.). Zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organy powinny ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Analiza akt administracyjnych niniejszej sprawy dowodzi, że zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy, stanowiący podstawę wydania zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji o czasowym odebraniu psa, został oceniony z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, przeprowadzone zaś przez organy obu instancji postępowanie wyjaśniające narusza fundamentalne reguły procedury administracyjnej, unormowane w przepisach art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje na istotny rozdźwięk pomiędzy stanowiskami biegłych prezentowanymi w niniejszym postępowaniu co do minimalnych warunków utrzymywania zwierząt, stanowiących punkt wyjścia dla oceny, czy w dniu 27 maja 2022 r. zwierzętom były zapewnione właściwe warunki bytowania.

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie warunków hodowli i utrzymywania poszczególnych grup gatunków zwierząt w ogrodzie zoologicznym (Dz. U. z 2005 r. Nr 5, poz. 32; dalej: rozporządzenie) – na które powołała się biegła D. W. oraz biegły P. L. – określa między innymi niezbędne pomieszczenia i wyposażenie w urządzenia techniczne miejsc przebywania zwierząt poszczególnych gatunków lub grup gatunków oraz minimalne warunki przestrzenne dla ich hodowli i utrzymywania. Jego zakres podmiotowy, wynikający z zawartej w art. 70 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2023 r. poz. 1336 z późn. zm., dalej: u.o.p.) delegacji, nie budzi wątpliwości – rozporządzenie wyznacza bowiem standard hodowli i utrzymywania poszczególnych grup gatunków zwierząt w ogrodzie zoologicznym. Co istotne jednak, określając wytyczne co do treści aktu oraz kierunku regulacji, ustawodawca zwrócił uwagę na potrzebę zapewnienia zwierzętom hodowanym i utrzymywanym w ogrodach zoologicznych warunków odpowiadających potrzebom biologicznym poszczególnych gatunków lub grup gatunków. Wskazane przepisy wykonawcze, określając warunki hodowli i utrzymywania poszczególnych grup gatunków zwierząt, posługują się sformułowaniami "niezbędne pomieszczenia i wyposażenie" oraz "minimalne warunki przestrzenne", co świadczy bezsprzecznie o dążeniu do określenia w sposób normatywny minimalnego standardu utrzymania zwierząt poszczególnych, określonych w tych przepisach, gatunków lub grup gatunków.

Choć rację ma organ pierwszej instancji, wskazując na brak prawnie wiążącego standardu utrzymania zwierząt w warunkach hodowli amatorskiej, to jednak skoro określone w powyższym rozporządzeniu warunki hodowli i utrzymywania poszczególnych grup gatunków zwierząt mają odpowiadać wskazówkom funkcjonalno – celowościowym wynikającym z art. 70 u.o.p., tj. służyć zapewnieniu zwierzętom warunków odpowiadających potrzebom biologicznym poszczególnych gatunków lub grup gatunków, mogą być one – co do zasady – odnoszone także do hodowli amatorskiej realizowanej w sposób instytucjonalny, z uwzględnieniem jednak odrębności wynikających między innymi z charakteru czy wielkości miejsca przebywania zwierząt, a także nieprofesjonalnego charakteru hodowli. Nie bez znaczenia pozostaje, zdaniem Sądu, także okoliczność jedynie tymczasowego przeniesienia zwierząt w inne niż dotychczasowe miejsce.

W każdym jednak przypadku, poza wynikającymi z powyższego rozporządzenia wskazaniami dotyczącymi niezbędnych pomieszczeń i wyposażenia w urządzenia techniczne miejsc przebywania zwierząt oraz minimalnych warunków przestrzennych, konieczne staje się odwołanie także do kryteriów pozaprawnych wyznaczających właściwe warunki bytowania zwierząt, na co słusznie zresztą zwróciło uwagę SKO (por. także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 października 2021 r., sygn. akt II SA/Po 278/21). W przedmiotowej sprawie zostały one szczegółowo opisane przez biegłego P. C.. Wskazał on w tym kontekście (jako ogólnie przyjęte zasady związane z dobrostanem zwierząt) na dostęp do wody pitnej oraz właściwego (adekwatnego gatunkowo) pokarmu, stworzenie możliwie optymalnych i nieszkodliwych dla zdrowia zwierząt warunków mikroklimatycznych i środowiskowych (w tym powierzchni podłogi oraz kubatury pomieszczenia pozwalającego na swobodne poruszania się, przyjmowanie naturalnej postawy ciała i egzystencji), ograniczając zbędny stres, czy również zachowanie odpowiedniej gatunkowo struktury socjalnej każdego z utrzymywanych gatunków oraz zapewnienie zwierzętom właściwej profilaktyki weterynaryjnej oraz ich skutecznej diagnostyki, a następnie wdrażania procesów leczniczych, realizowanych pod nadzorem lekarza weterynarii.

Niezależnie jednak od powyższego, nadrzędnym celem ustawodawcy było zapewnienie humanitarnego traktowania zwierząt (art. 5 u.o.z.), przez które – zgodnie z art. 4 pkt 2 u.o.z. – należy rozumieć traktowanie uwzględniające potrzeby zwierzęcia i zapewniające mu opiekę i ochronę. Przy czym nie chodzi tu wyłącznie o zagwarantowanie zwierzętom wolności od strachu czy złego traktowania, ale także o zapewnienie im właściwych warunków bytowania, czyli zapewnienie zwierzęciu możliwości egzystencji, zgodnie z potrzebami danego gatunku, rasy, płci i wieku (art. 4 pkt 15 u.o.z.). W przypadku zwierząt utrzymywanych przez człowieka chodzi w szczególności o uzyskanie i utrzymanie u zwierzęcia stanu fizycznego i psychicznego, w którym najlepiej ono znosi warunki bytowania narzucone przez człowieka (art. 4 pkt 9 u.o.z.).

Ocena zaistnienia stanu znęcania się nad zwierzętami, rozumianego między innymi jako utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji (art. 6 ust. 2 pkt 10 u.o.z.), stanowi zatem zagadnienie złożone, wymagające z jednej strony rozważenia warunków utrzymywania zwierząt (w tym przypadku z wykorzystaniem standardu wynikającego z przepisów cytowanego rozporządzenia), z drugiej natomiast tych aspektów ich życia, które składają się na pojęcie dobrostanu.

W warunkach przedmiotowej sprawy, u podstaw sporu co do zaistnienia przesłanek do interwencyjnego odebrania zwierząt w trybie art. 7 ust. 3 u.o.z. legło odmienne rozpoznanie przez przybranych do postępowania biegłych minimalnych warunków utrzymania zwierząt, w oparciu o które dokonali oni oceny ich dobrostanu. Zdaniem Sądu, rolą organów prowadzących postępowanie było w tej sytuacji ustalenie – w pierwszej kolejności – jaki standard hodowli zwierząt mógł stanowić podstawę oceny warunków, w których były utrzymywane, a dopiero w dalszej natomiast kolejności zweryfikowanie ocen zawartych w przedstawionych opiniach pod względem tego, na podstawie jakich przesłanek biegli wysunęli wnioski w nich zawarte i skontrolować prawidłowość ich rozumowania.

Sąd ma świadomość, że ustalenie prawidłowego standardu utrzymania zwierząt egzotycznych bez wątpienia wymaga wiadomości specjalnych, a więc wkracza w domenę zarezerwowaną dla biegłych. Niemniej jednak, skoro do tego celu prowadzi także właściwa wykładnia art. 70 u.o.p. oraz wydanego na jego podstawie rozporządzenia, kwestia ta wymaga rozważenia przez organ administracji prowadzący postępowanie. Nie może on więc w tym względzie polegać wyłącznie na stanowiskach biegłych, zwłaszcza – jak w niniejszej sprawie – w sytuacji istotnych rozbieżności w ich ocenach.

Należy także zaznaczyć, że nie było rolą biegłych dokonywanie ocen prawnych, co stanowi wyłączną kompetencję orzekających w sprawie organów administracji, a następnie tutejszego Sądu, choć lektura akt administracyjnych dowodzi, że w rzeczywistości wnioski przez nich prezentowane (za wyjątkiem stanowiska biegłego P. C.) nie pozostawiały wątpliwości co do właściwej – ich zdaniem – kwalifikacji prawnomaterialnej możliwej do przyjęcia w niniejszej sprawie.

Co się więc tyczy oceny stanowisk biegłych w postępowaniu administracyjnych, wprawdzie organ prowadzący postępowanie nie może wkraczać w merytoryczną treść opinii biegłego, ponieważ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną, jednakże jego obowiązkiem jest dokonanie oceny tego dowodu, tzn. czy stanowisko biegłego nie pozostaje w sprzeczności z innymi ustaleniami uzyskanymi w sprawie w trakcie postępowania. Nie oznacza to w ogóle braku możliwości kontrolowania takiej opinii, która jest dowodem i stosownie do art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. podlega ocenie jak każdy dowód. W sytuacji, gdy treść opinii powoduje wątpliwości w zakresie logiczności, zupełności, spójności jej elementów możliwe jest negatywne dokonanie przez organ administracyjny lub sąd administracyjny oceny wartości dowodowej tego opracowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 949/18).

Opinia biegłego ze swej istoty powinna zawierać uzasadnienie, które pozwoliłoby dokonać analizy logiczności i poprawności wniosków bez wkraczania w sferę wiedzy specjalistycznej. Z opinii powinno wynikać czym kierował się specjalista, wskazując określone tezy, i z jakich materiałów źródłowych i opracowań korzystał (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2008 r., sygn. akt II GSK 226/08). Słusznie także wskazuje się w orzecznictwie sądowym, że opinii biegłego nie można przyjmować bezkrytycznie. Organ nie jest tą opinią związany. W uzasadnieniu decyzji nie może się on ograniczyć do powołania konkluzji opinii, lecz jest zobowiązany sprawdzić, na jakich przesłankach biegły wysnuł wnioski w niej zawarte i skontrolować prawidłowość jego rozumowania. Chodzi o ocenę poprawności wniosków, z uwzględnieniem dowodów zebranych w sprawie, bez wkraczania w sferę wiedzy specjalistycznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2017 r., sygn. akr I OSK 174/16).

Przechodząc do oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym w szczególności opinii biegłych, zwrócić należy uwagę, że poza sporem co do dopuszczalności stosowania przepisów cytowanego rozporządzenia jako jedynego prawnego standardu wyznaczającego prawidłowe warunki utrzymywania zwierząt egzotycznych, biegli odmiennie ocenili dobrostan zwierząt odebranych skarżącemu w dniu 27 maja 2022 r.

W swojej opinii biegły P. C. (specjalista ds. zoohigieny i dobrostanu zwierząt) z jednej strony poddał pod wątpliwość ustalenia dokonane przez biegłą D. W., eksponując w tym zakresie przede wszystkim brak kompetencji merytorycznych biegłej do oceny stanu zdrowotnego zwierząt poza oceną ich stanu psychicznego, a to z racji braku wykształcenia kierunkowego weterynaryjnego, oraz liczne błędy poczynione w toku redagowania opinii głównej, wynikające z nieprawidłowych założeń; z drugiej zaś, dokonując oceny stanu pomieszczeń i wolier dla zwierząt w dniu przeprowadzonych oględzin, stwierdził, że te były właściwe, zapewniając zwierzętom odpowiednie warunki bytowania. Swoją analizę oparł na ogólnie przyjętych zasadach związanych z dobrostanem zwierząt wobec braku, jego zdaniem, wiążącego standardu utrzymania zwierząt w warunkach hodowli amatorskiej, a także uwzględniając zawarte w materiale dowodowym oceny stanu zdrowia zwierząt wyrażane przez lekarzy weterynarii kontrolujących hodowlę w ramach czynności podejmowanych przez Inspekcję Weterynaryjną.

Z kolei biegła D. W., dokonując oceny dobrostanu zwierząt w aspekcie ich stanu psychicznego, zwróciła uwagę, że wskutek niezapewnienia im właściwych warunków bytowania i odpowiedniej opieki, zadawano im ból i cierpienie. Co jednak istotne, swoje spostrzeżenia oparła w gruncie rzeczy na ocenie warunków bytowania zwierząt i sposobu sprawowania nad nimi opieki (w tym weterynaryjnej), choć jako biegła z zakresy psychologii zwierząt nie posiada wiadomości specjalnych z zakresu medycyny weterynaryjnej.

Tak kategoryczny w swych ocenach nie był z kolei biegły P. L. (biegły z zakresu medycyny weterynaryjnej), który w treści opinii uzupełniającej z dnia 22 czerwca 2023 r. wskazał na trudności w jednoznacznym przyjęciu, czy którekolwiek ze zwierząt utrzymywanych w P. w L. przejawiało objawy silnego stresu, który mógł zagrażać ich życiu lub zdrowiu. Wywiódł jednakże, że warunki hodowlane, jak również opieka lekarsko-weterynaryjna nad zwierzętami, nie miały charakteru właściwego i tym samym skutkowały koniecznością ich odebrania. Stwierdził, że warunki utrzymania zwierząt powodowały u nich odczucie dyskomfortu i mogły potencjalnie mieć negatywny wpływ na ich zdrowie. W zakresie natomiast utrzymywania ptaków (tj. pawi królewskich, uszaków siwych, bażanta złocistego, bażanta diamentowego, kury jedwabistej, bażantów oraz kiśćca złocistego) biegły uznał, że woliery przeznaczone dla tych zwierząt zapewniały minimalne (podstawowe) warunki bytowe, przy uwzględnieniu konieczności ograniczenia, a także monitorowania odczucia stresu spowodowanego potencjalnym przemieszczaniem się pracowników wykonujących remont P.

Przy takiej rozbieżności stanowisk biegłych szczególną rolę przypisać należało organom administracji, których zadaniem było zbadania kompletności i logiczności wywodu, a także skonfrontowanie wniosków zawartych w tych opiniach z pozostałych zebranym w sprawie materiale dowodowym. Zdaniem Sądu, temu zadaniu Kolegium nie sprostało.

Opierają istotne ustalenia w sprawie na opinii biegłej D. W., organ odwoławczy zwrócił uwagę na obszerność i szczegółowość tego dokumentu, uznając, że w sposób najbardziej pełny określa wymagania bytowe poszczególnych zwierząt, jak również wskazuje, w jakim zakresie potrzeb tych nie zaspokojono. Sąd, nie umniejszając wartości merytorycznej wywodu biegłej, wskazuje jednakże, że z racji posiadanych przez biegłą kompetencji, stanowisko przez nią zawarte należało rozważać jedynie w zakresie wprost zresztą wskazanym w sporządzonej opinii – a mianowicie w kontekście psychologii zwierząt. Z tego już względu opinia ta nie mogła sama w sobie stanowić podstawy do wydania zaskarżonej decyzji, albowiem nie mogła być uznana za rozstrzygającą co do całokształtu dobrostanu zwierząt.

Zwróci należy uwagę, że pojęcie "dobrostan" dotyczy organizmu jako całości i ogarnia wszystkie jego funkcje, od reakcji psychicznych (emocje, odczucia) do zjawisk zachodzących na poziomie komórkowym (zob. R. Kołacz, E. Bodak, Dobrostan zwierząt i kryteria jego oceny, Medycyna Weterynaryjna 1999, nr 3, s. 147). Można wskazać na następujące przykładowe próby definiowania tego pojęcia: B. Hughes określa dobrostan jako stan zdrowia fizycznego i psychicznego osiągany w warunkach pełnej harmonii ustroju w jego środowisku (B.O. Hughes, Veterinary Research 1988, nr 33, s. 123, za: R. Kołacz, E. Bodak, Dobrostan zwierząt..., s. 147). Według D. Sainsbury dobrostan stanowi zespół warunków pokrywających potrzeby biologiczne i behawioralne organizmu, co umożliwia objawianie pełni jego możliwości genetycznych (D.W.B. Sainsbury, Pig News and Information 1984, nr 4, s. 337, za: R. Kołacz, E. Bodak, Dobrostan zwierząt..., s. 147). Broom stwierdza, że dobrostan jest takim stanem ustroju, w którym zwierzę potrafi "dawać sobie radę" lub "uporać się" (coping) z okolicznościami występującymi w otoczeniu (D.M. Broom, Veterinary Record 1987, nr 17, s. 400, za: R. Kołacz, E. Bodak, Dobrostan zwierząt..., s. 147).

Zatem stan psychiczny zwierząt, choć oczywiście istotny z punktu widzenia zachowania ich dobrostanu, nie wyczerpuje tego pojęcia. W tej sytuacji opinia biegłej D. W. wymagała rozszerzenia co do aspektu fizycznego zdrowia zwierząt. W tym jednak przypadku organy winny opierać swoje ustalenia jedynie na stanowiskach biegłych lekarzy weterynarii. Lekarz weterynarii, z racji kwalifikacji zawodowych posiada fachową wiedzę pozwalającą ustalić i ocenić stan zdrowia zwierzęcia.

W tym jednak aspekcie biegli przybrani do niniejszego postępowania nie byli zgodni. Biegli P. C. oraz P. L. odmiennie bowiem ocenili sposób realizacji opieki lekarsko-weterynaryjnej nad zwierzętami, a także zapewnienie podstawowych warunków ich utrzymania w warunkach hodowli amatorskiej. W tej sytuacji, wobec braku jednoznacznego rozstrzygnięcia wątpliwości co do podstaw czasowego odebrania zwierząt, organy winny szczegółowo rozważyć pozostałe zgromadzone w sprawie dowody. Tym bardziej zatem budzi uzasadnione wątpliwości całkowite pominięcie przez Kolegium dowodów ze źródeł osobowych. Słusznie zwracał uwagę skarżący na zeznania J. P., będącego lekarzem weterynarii oraz pracownikiem Ogrodu Zoologicznego w [...], który uczestniczył w interwencyjnym odbiorze zwierząt. Wyjaśnił on, że warunki przetrzymywania zwierząt nie narażały ich na bezpośrednią utratę życia lub zdrowia. Podobną ocenę wyrażali inspektorzy Inspekcji Weterynaryjnej w L. (M. Ż. oraz P. K.). W ich ocenie warunki utrzymywania zwierząt były odpowiednie, jak również nie zachodziły żadne przypadki znęcania się nad nimi w rozumieniu art. 6 u.o.z. Jak wskazywali, brak było więc podstaw do ich odebrania. Co istotne, wszystkie te osoby uczestniczyły w czynności odbioru zwierząt.

Zwrócić należy także uwagę, że swoje stanowisko co do warunków, w jakich zwierzęta były utrzymywane, przedstawiła Inspekcja Weterynaryjna, przeprowadzająca w dniu 27 maja 2022 r. kontrolę doraźną. Na marginesie należało mieć również na względzie, że hodowla zwierząt w P. w L. była regularnie kontrolowaną przez tę Inspekcję. Choć w ocenie Kolegium protokoły z kontroli Powiatowego Lekarza Weterynarii w L. z dnia 19 listopada 2021 r. oraz 27 maja 2022 r. są zbyt ogólne, to jednak należało uwzględnić fakt, że w myśl art. 34 ust. 1 a u.o.z. Inspekcja Weterynaryjna sprawuje nadzór nad przestrzeganiem przepisów o ochronie zwierząt. Stanowi to zresztą powtórzenie regulacji art. 3 ust. 2 pkt 5 lit. g ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 12), zgodnie z którym Inspekcja realizuje, w celu zapewnienia ochrony zdrowia publicznego, zadania z zakresu: sprawowania nadzoru nad przestrzeganiem przepisów o ochronie zwierząt. Jak wskazuje się w literaturze, zgodnie z powołanym art. 34a u.o.z. organy Inspekcji Weterynaryjnej są właściwe w sprawie nadzoru nad przestrzeganiem wszystkich przepisów o humanitarnej ochronie zwierząt, biorąc pod uwagę, że wskazana ustawa jest zasadniczym krajowym aktem prawnym normującym problematykę humanitarnej ochrony zwierząt (zob. M. Rudy [w:] Ustawa o ochronie zwierząt. Komentarz, red. E. Kruk, Warszawa 2024, s. 505).

Z powyższego wynika jeszcze jeden, być może najistotniejszy, wniosek, a mianowicie protokoły z kontroli Inspekcji Weterynaryjnej stanowią dokument urzędowy ze wszystkimi skutkami wynikającymi z art. 76 § 1 k.p.a.

Wszystkie powyżej nakreślone kwestie doprowadziły Sąd do konkluzji, że nie zostały wyjaśnione w toku prowadzonego postępowania wszystkie istotne dla sposobu rozstrzygnięcia okoliczności, a choć zebrano bogaty materiał dowodowy – nie został on należycie rozpatrzony zgodnie ze standardem wynikającym z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.,

Sąd uznał, że dopiero kompletny i wszechstronnie rozpatrzony materiał dowodowy pozwoli ustalić organom niewadliwy stan faktyczny sprawy i ocenić, czy w realiach niniejszej sprawy spełnione zostały materialnoprawne przesłanki wydania decyzji o czasowym odebraniu zwierząt w trybie art. 7 ust. 3 u.o.z., czy też może przesłanki takie nie wystąpiły. Co istotne, Sąd nie przesądza ostatecznego wyniku sprawy.

Wobec stwierdzonych uchybień natury procesowej w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy, Sąd uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało co najmniej przedwcześnie, co obligowało do jego usunięcia z obrotu prawnego.

W ponownie prowadzonym postępowaniu SKO dokona wszechstronnej oceny całości zebranego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem stanowiska tutejszego Sądu. W szczególności rozważy wartość dowodową poszczególnych opinii biegłych przy założeniu, że określone we wskazanym rozporządzeniu Ministra Środowiska warunki hodowli i utrzymywania poszczególnych grup gatunków zwierząt mogą być – co do zasady – odnoszone także do hodowli amatorskiej realizowanej w sposób instytucjonalny, z uwzględnieniem jednak odrębności wynikających między innymi z charakteru czy wielkości miejsca przebywania zwierząt, a także nieprofesjonalnego charakteru hodowli oraz tymczasowości przyjętego rozwiązania co do umieszczenia zwierząt w warunkach zastępczych. SKO winno w sposób szczególny rozważyć zasadność odebrania ptaków (pawi królewskich, uszaków siwych, bażanta złocistego, bażanta diamentowego, kury jedwabistej, bażantów oraz kiśćca złocistego), biorąc pod uwagę, że w zebranym w sprawie materiale dowodowym (opiniach biegłych) występują rozbieżności co do warunków ich utrzymania u skarżącego. Co istotne, rozbieżności te dotyczą opinii biegłych D. W. i P. L., w których – co od zasady – zaprezentowano tożsame wnioski o zasadności odebrania zwierząt. Dopiero więc w oparciu o wszechstronną ocenę całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym dowodów ze źródeł osobowych oraz dokumentów urzędowych zgromadzonych w aktach sprawy, Kolegium ustali podstawie prawidłowy stan faktyczny sprawy i wyda rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom obowiązującego prawa, czemu da wyraz w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1. sentencji wyroku.

O kosztach postępowania należnych skarżącemu od organu Sąd rozstrzygnął w punkcie 2. sentencji wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.). Zasądzona kwota 697 zł odpowiada równowartości wpisu od skargi - 200 zł oraz wynagrodzenia adwokata - 480 zł, a także opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.